Το νανοσωματίδιο ονομάζεται ΒΙΝD 014 και είναι σχεδιασμένο ώστε να λύνει τρία σημαντικά ζητήματα τα οποία συνδέονται με τη χορήγηση φαρμάκων.

«Νανοβόμβα» κατά του καρκίνου

Νέα θεραπεία υπόσχεται αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της νόσου χωρίς τις παρενέργειες της συμβατικής χημειοθεραπείας

Μια νανοθεραπεία η οποία επιτίθεται στον καρκίνο ρίχνοντάς του «έξυπνες βόμβες» αναμένεται να μπει σε φάση κλινικών δοκιμών το ερχόμενο έτος. Το νανοσωματίδιο που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της θεραπείας στοχεύει τα καρκινικά κύτταρα, επιτυγχάνοντας παράλληλα να διαφεύγει του ανοσοποιητικού συστήματος. Υπόσχεται έτσι θεραπεία καρκίνων με τη χορήγηση μεγαλύτερων και αποτελεσματικότερων δόσεων φαρμάκων χωρίς τις παρενέργειες της συμβατικής χημειοθεραπείας.

Πειράματα σε ποντίκια έχουν δείξει ότι η νέα θεραπεία μπορεί να συρρικνώσει- ως και να εξαφανίσει- τους όγκους, ενώ γίνεται καλύτερα ανεκτή σε σύγκριση με τις άλλες θεραπείες. Η τεχνολογία η οποία αναπτύχθηκε από την εταιρεία ΒΙΝD Βiosciences με έδρα στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης αναμένεται να εισέλθει τώρα σε φάση τοξικολογικών τεστ. Αν και αυτά κριθούν επιτυχημένα, μέσα σε έναν χρόνο θα ξεκινήσει δοκιμή σε 25 ασθενείς με καρκίνο- η θεραπεία αναμένεται να κυκλοφορήσει ευρέως μέσα σε πέντε χρόνια.

Αν και η μέθοδος αναπτύχθηκε για την αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη, εκτιμάται ότι μπορεί να είναι αποτελεσματική και ενάντια σε άλλους συμπαγείς όγκους, όπως του μαστού, των πνευμόνων και του εγκεφάλου.

Το νανοσωματίδιο ονομάζεται ΒΙΝD 014 και είναι σχεδιασμένο ώστε να λύνει τρία σημαντικά ζητήματα τα οποία συνδέονται με τη χορήγηση φαρμάκων: το πώς τα φαρμακευτικά μόρια θα φθάσουν στο κατάλληλο μέρος του σώματος, το πώς θα εκλυθούν αργά και το πώς το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς δεν θα τα αναγνωρίσει ως ξένα ώστε να τα καταστρέψει. Επιτυγχάνει αυτόν τον τριπλό ρόλο «πακετάροντας» τα φάρμακα μέσα σε ένα ειδικό «δέμα», το οποίο δημιουργήθηκε από ειδικούς του ΜΙΤ και του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Η διάμετρος του νανοσωματιδίου ΒΙΝD 014 είναι χίλιες φορές μικρότερη από εκείνη μιας ανθρώπινης τρίχας (περίπου 100 νανόμετρα). Το νανοσωματίδιο διαθέτει τέσσερα μέρη, το πρώτο εκ των οποίων είναι το πολύτιμο φορτίο του, στη συγκεκριμένη περίπτωση το χημειοθεραπευτικό φάρμακο δοσεταξέλη. Τα μόρια του φαρμάκου βρίσκονται μέσα σε μια μήτρα ενός βιοδιασπώμενου πολυμερούς, που είναι γνωστό ως πολυλακτικό οξύ. Το πολυμερές διασπάται αργά σε διάστημα αρκετών ημερών, ώστε να γίνει σταδιακή έκλυση του φαρμάκου. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι μία και μόνο έγχυση νανοσωματιδίων μπορεί να έχει μακροπρόθεσμη επίδραση.

Το «πακέτο» του φαρμάκου είναι καλυμμένο με ένα «έξυπνο» κάλυμμα γλυκόλης πολυαιθυλενίου, το οποίο βοηθά το νανοσωματίδιο να κρύβεται από «πολεμιστές» του ανοσοποιητικού συστήματος.

Το τελευταίο κύριο χαρακτηριστικό του συστήματος είναι ένα έξυπνο σύστημα στόχευσης με τη μορφή ενζύμων που βρίσκονται στο εξωτερικό περίβλημα του νανοσωματιδίου. Τα ένζυμα είναι σχεδιασμένα ώστε να προσδένονται σε ένα μόριο το οποίο βρίσκεται επάνω στα καρκινικά κύτταρα του προστάτη και το οποίο ονομάζεται ΡSΜΑ. Με αυτόν τον τρόπο συγκεντρώνονται πολλά νανοσωματίδια στην περιοχή των όγκων προτού εκλύσουν φάρμακο.
Τhe Τimes, 2009
ΤΟΥ MΑRΚ HΕΝDΕRSΟΝ Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2009



Πολλαπλή ασπίδα οι φυτικές ίνες

ΣΙΔΝΕΪ. Διεθνής ομάδα επιστημόνων διαπίστωσε ότι η κατανάλωση φυτικών ινών εκτός των άλλων ευεργετικών επιδράσεων στον ανθρώπινο οργανισμό προστατεύει από το άσθμα, τον διαβήτη και την αρθρίτιδα. Την έρευνα πραγματοποίησαν αυστραλοί, αμερικανοί και βραζιλιάνοι επιστήμονες στο Ινστιτούτο Ιατρικών Ερευνών Garvan στο Σίδνεϊ και διαπίστωσαν ότι οι φυτικές ίνες ενισχύουν πολύ σημαντικά το ανοσοποιητικό σύστημα απέναντι σε φλεγμονώδεις ασθένειες. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι φυτικές ίνες βοηθούν στην καλή λειτουργία του εντέρου και της καρδιάς αφού έχουν την ικανότητα να δεσμεύουν μεγάλο μέρος της χοληστερίνης.

Τις φυτικές ίνες τις βρίσκουμε σε όλες τις φυτικές τροφές (φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, όσπρια) που δεν έχουν υποστεί βιομηχανική επεξεργασία: στο αλεύρι προτού γίνει άσπρη φαρίνα, στα μήλα και στα πορτοκάλια προτού γίνουν χυμός, στα καρότα, στα μπιζέλια, στα ξερά φασόλια, στις φακές κ.α.
Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2009



Φυλλικό οξύ, «φιλικό» στο άσθμα

ΣΙΔΝΕΪ. Μια αρνητική επίπτωση της κατανάλωσης φυλλικού οξέος ανακάλυψαν αυστραλοί επιστήμονες. Το φυλλικό οξύ απαιτείται στη σύνθεση, στη διόρθωση και στη λειτουργία του DΝΑ αλλά και του RΝΑ. Η παρουσία του φυλλικού οξέος απαιτείται για την παραγωγή και τη συντήρηση των νέων κυττάρων. Τώρα επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας διαπίστωσαν ότι η κατανάλωση φυλλικού οξέος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μέσω συμπληρωμάτων διατροφής αυξάνει την πιθανότητα το παιδί να εμφανίσει άσθμα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η κατανάλωση φυλλικού οξέος από τη 16η ως την 30ή εβδομάδα κύησης αυξάνει κατά 30% τις πιθανότητες εμφάνισης άσθματος στα παιδιά.
Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2009




Τι μπορεί να κρύβει μια σταγόνα αίμα;

Εκτός από τα γενετικά μας μυστικά και τις γνωστές αιματολογικές πληροφορίες, μια σταγόνα από το αίμα μας μπορεί να αποκαλύψει μια σειρά παθήσεις ή καταστάσεις που βιώνουμε την κάθε στιγμή:
αν θα γεννήσουμε στην ώρα μας, αν κινδυνεύουμε από αποβολή, αν έχουμε ηπατίτιδα, καρκίνο του μαστού ή καρκίνο των πνευμόνων!

Φανταστήκατε ποτέ ότι η μικροσκοπική κηλίδα που αφήνει μια σταγόνα από το αίμα σας μπορεί να αποκαλύψει όλα τα μυστικά του οργανισμού σας; Και όμως, σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές έρευνες, αυτό ακριβώς συμβαίνει. Μια πρωτοποριακή τεχνική για τη διάγνωση διαφόρων ασθενειών μόνο από το αποτύπωμα που αφήνουν οι σταγόνες του αίματος όταν εξατμίζονται αναπτύσσεται στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Προς το παρόν βρίσκεται στο στάδιο του εργαστηρίου, όταν όμως τελειοποιηθεί υπόσχεται να αλλάξει την αντίληψη που έχουμε σήμερα για τις εξετάσεις αίματος. Μια ελληνική ερευνητική ομάδα από την πλευρά της προσπαθεί να εξιχνιάσει άλλα «αιματηρά» μυστικά, τους μυστηριώδεις ακόμη για την επιστήμη μηχανισμούς της ανάπτυξης φυσαλίδων στο αίμα, αιτία της νόσου της αποσυμπίεσης που απειλεί τους δύτες και τους αστροναύτες. Οι ερευνητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης αναπτύσσουν για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος μια διαγνωστική συσκευή η οποία, όταν ολοκληρωθεί, θα προσφέρει- για πρώτη φορά- την πολύτιμη πρόληψη.
ΛΑΛΙΝΑ ΦΑΦΟΥΤΗ | Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2009
http://www.tovima.gr

Και είδα τ' ανοιχτά παράθυρα σα μεγάλα βιβλία της ερημιάς, όπου διάβασα το ποτέ και το τίποτα..Τάσος Λειβαδίτης

Και είδα τ' ανοιχτά παράθυρα σα μεγάλα βιβλία της ερημιάς,
όπου διάβασα το ποτέ και το τίποτα.
Κι έπρεπε εγώ, απ' αυτό το ποτέ και το τίποτα,
να φτιάξω μια ποίηση για πάντα.

Ώσπου σιγά σιγά το παρελθόν γίνεται όλο και περισσότερο αίνιγμα, και το φως της μέρας δεν έχει επιείκεια γι' αυτούς που ενδίδουν. Κι ύστερα είναι κι εκείνο το επικίνδυνο άστρο μιας αναγνώρισης που άργησε, οι φίλοι που πέθαναν, οι άλλοι που χάθηκαν κυνηγώντας κάτι άπιαστο. Λέξεις συμπόνιας που κάνουν τον κόσμο ακόμα πιο τρωτό, κι αυτή η αίσθηση ότι όλα όσα ζήσαμε ήταν λάθος κι ότι από αύριο ίσως αρχίσει η αληθινή μας ζωή. Ποιον θέλουμε να ξεγελάσουμε ή ποιος μας εμπαίζει;
Και καμια φορά τη νύχτα, μια κραυγή που ζητάει βοήθεια ακούγεται απ' το παρελθόν - ακριβώς γιατί ποτέ δεν το ζήσαμε, ή μας βασανίζουν αναμνήσεις από γεγονότα που δε συνέβησαν ποτέ - αλλά, ποιος είναι βέβαιος για το τι συνέβη;
Εξάλλου η κάμαρά μου μοιάζει με όλες τις κάμαρες της γης, θέλω να πω, πόσο στο βάθος είμαστε άδικοι ή ξένοι.
Ω, που έζησα μια ζωή συγκεχυμένη, ακαθόριστη σαν ένα όνειρο που το ξεχνάς το πρωί, και μετά το ξαναθυμάσαι, μέχρι που, δεν ξέρεις αν ήταν όνειρο ή το ίδιο το πεπρωμένο. Και είδα τ' ανοιχτά παράθυρα σα μεγάλα βιβλία της ερημιάς, όπου διάβασα το ποτέ και το τίποτα. Κι έπρεπε εγώ, απ' αυτό το ποτέ και το τίποτα, να φτιάξω μια ποίηση για πάντα.

Those sweet words..

"Those Sweet Words"

What did you say
I know I saw you singing
My ears won't stop ringing
Long enough to hear
Those sweet words
What did you say

End of the day
The hour hand has spun
Before the night is done
I just have to hear
Those sweet words
Spoken like a melody

All your love
Is a lost balloon
Rising up through the afternoon
'Til it could fit on the head of a pin

Come on in
Did you have a hard time sleeping
'Cause a heavy moon was keeping me awake
And all I know is I'm just glad to see you again

See my love
Like a lost balloon
Rising up through the afternoon
And then you appear

What did you say
I know you were singing
My ears won't stop ringing
Long enough to hear
Those sweet words
And your simple melody

I just have to hear
Your sweet words
Spoken like a melody
I just wanna hear
Those sweet words

«τι μας ενώνει και τι μας διαφοροποιεί ως μέλη του είδους μας;»

Τα πλεονεκτήματα της πλουραλιστικής νοημοσύνης

Το ακανθώδες ερώτημα «τι μας ενώνει και τι μας διαφοροποιεί ως μέλη του είδους μας;» απασχολούσε ανέκαθεν την ανθρώπινη σκέψη. Ωστόσο μόνο σχετικά πρόσφατα άρχισε να διαφαίνεται η δυνατότητα να βρεθούν, επιτέλους, κάποιες διυποκειμενικές και διαφυλετικές επιστημονικές απαντήσεις και αυτές οι απαντήσεις ελπίζουμε να αποδειχτούν περισσότερο αυστηρές και λιγότερο ιδεολογικά φορτισμένες από εκείνες που δόθηκαν κατά το παρελθόν.

Σήμερα η έρευνα των προϋποθέσεων της έλλογης σκέψης και της έκφρασης των συναισθημάτων μας συνδέεται τόσο στενά με τη μελέτη της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου, ώστε να μιλάμε για «συναισθηματικό» και «κοινωνικό» εγκέφαλο που, μαζί με τον «γνωσιακό εγκέφαλο», συναπαρτίζουν τη νοητική μηχανή μας. Ποτέ άλλοτε ο ενιαίος ανθρώπινος νους δεν εμφανιζόταν τόσο πολύμορφος, πολύτροπος και πολυφυής. Και η αποδοχή αυτής της πλουραλιστικής νοημοσύνης των ανθρώπων, εκτός από κοινωνικά αναγκαία, ίσως αποδειχτεί και επωφελής... οικολογικά

Ολα τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν σαφώς ότι ο ανθρώπινος νους δεν είναι προϊόν θεϊκής ή κοινωνικής δημιουργίας, αλλά αντίθετα ένα πολύτιμο βιολογικό «όργανο» που επιλέχτηκε και διαμορφώθηκε εξελικτικά επειδή εξασφάλιζε και εξασφαλίζει την επιβίωση του είδους μας. Υπό αυτή την έννοια, όλες οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες μας -έλλογη σκέψη, γλώσσα, συναισθήματα κ.ο.κ.- δεν θεωρούνται πλέον αιθέριες ή άυλες οντότητες αλλά τα προϊόντα της λειτουργίας και της αλληλεπίδρασης του εγκεφάλου μας.

Αυτή η φαινομενικά «υλιστική» προσέγγιση των νοητικών φαινομένων προκαλούσε ανέκαθεν έντονες αντιδράσεις και δικαιολογημένα συναντούσε τη σθεναρή αντίσταση όχι μόνο των θρησκόληπτων, αλλά και των πιο ανοιχτόμυαλων στοχαστών και επιστημόνων. Οι τελευταίοι, μάλιστα, αντέτειναν ότι οι διαθέσιμες επιστημονικές εξηγήσεις και κυρίως τα ελλιπή πειραματικά ή παρατηρησιακά δεδομένα δεν μπορούν να τεκμηριώσουν τη νομιμότητα ενός τέτοιου γιγάντιου άλματος από τον ανθρώπινο εγκέφαλο στις ανώτερες νοητικές λειτουργίες.

Αυτά μέχρι πρόσφατα γιατί τις τελευταίες δεκαετίες η εκρηκτική ανάπτυξη των επιστημών του εγκεφάλου και του νου, δηλαδή των Νευροεπιστημών και των Γνωσιακών Επιστημών, έχουν καταστήσει εντελώς ανεπίκαιρες και καταχρηστικές τέτοιες επιφυλάξεις. Σήμερα κανένα νοητικό φαινόμενο -από τις πιο αφηρημένες σκέψεις μας μέχρι τις πιο στοιχειώδεις συναισθηματικές ανάγκες μας - δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητο ή αυτόνομο από τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου μας!




Ο συναισθηματικός εγκέφαλος

Επί δύο χιλιετίες η κυρίαρχη πολιτισμική αντίληψη επέβαλε τη συστηματική υποτίμηση και απαξίωση των συναισθημάτων ως βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της έλλογης σκέψης. Ακόμη και ένας βαθύτατος στοχαστής των ανθρώπινων πραγμάτων όπως ο Πλάτων θεωρούσε πως για την ανάπτυξη του «Λογιστικού» (δηλαδή του ανθρώπινου λόγου-νου) ήταν απαραίτητη η απελευθέρωση από τον εξαιρετικά περιοριστικό και βλαπτικό κλοιό των συναισθημάτων (του «Θυμοειδούς», όπως το αποκαλούσε).

Από πολύ νωρίς η οικογένεια και το σχολείο μάς διδάσκουν να απαξιώνουμε τα συναισθήματά μας και να τα ελέγχουμε.

Η καθημερινή μας εμπειρία αλλά και σωρεία νευρολογικών μελετών αποδεικνύουν βέβαια το ακριβώς αντίθετο: δεν μπορούμε ποτέ να απελευθερωθούμε εντελώς από τα συναισθήματά μας. Αν μάλιστα σε έναν άνθρωπο συμβεί να αποκοπούν -εξαιτίας π.χ. της ευνουχιστικής διαπαιδαγώγησης, ενός ατυχήματος ή μετά μια νευροχειρουργική επέμβαση- οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των συναισθημάτων και της έλλογης σκέψης, τότε συμπεριφέρεται σαν ζόμπι ή σαν βραχυκυκλωμένο ρομπότ.

Οι πιο σημαντικές μελέτες της παθολογίας και της βιολογικής λειτουργίας των συναισθημάτων πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ στο εργαστήριο του περίφημου Πορτογάλου νευροεπιστήμονα Antonio Damasio. Μελετώντας κάποιες διάσημες πια κλινικές περιπτώσεις ατόμων με βλάβη στον προσθιομετωπιαίο φλοιό, που βρίσκεται στο πρόσθιο τμήμα του εγκεφάλου, κατάφερε να αποσαφηνίσει τις νευροβιολογικές προϋποθέσεις της συναισθηματικής συμπεριφοράς.

Το ερώτημα που έθεσε ο Α. Damasio ήταν: πώς γίνεται τα ίδια άτομα, τα οποία πριν υποστούν κάποια βλάβη σε αυτή την περιοχή ήταν αξιαγάπητα και κοινωνικότατα, να μεταμορφώνονται σε βίαια και αντικοινωνικά «τέρατα», παντελώς ανίκανα να βιώσουν ενδιαφέρον, αγάπη και στοργή ή να σχεδιάσουν ή να πράξουν οτιδήποτε στο άμεσο μέλλον; Η έρευνα αυτών των περιπτώσεων οδήγησε στον ακριβή εντοπισμό ενός σημαντικού εγκεφαλικού κυκλώματος, μιας βασικής νευρικής οδού επικοινωνίας που συνδέει την έλλογη σκέψη με το συναίσθημα. Πιο συγκεκριμένα, τα ανώτερα κέντρα του μετωπιαίου φλοιού με την αμυγδαλή, μια αρχέγονη δομή που ρυθμίζει τις απαντήσεις του εγκεφάλου στις συναισθηματικές καταστάσεις.

Οι έρευνες τού Damasio καθώς και άλλων νευρολόγων απέδειξαν ότι όταν διακόπτεται (από κάποια βλάβη ή χειρουργική επέμβαση) αυτό το σταυροδρόμι που συνδέει τον «ανώτερο» ορθολογικό εγκέφαλο με τον «κατώτερο» συναισθηματικό εγκέφαλο, τότε οι ασθενείς μεταμορφώνονται σε απαθή ζόμπι: πλάσματα ικανά να κάνουν έλλογες σκέψεις, αλλά παντελώς ανίκανα να τις χρωματίζουν ή να τις εμπλουτίζουν με συναισθήματα.

Η ανάγκη, όμως, επανένταξης και αναβάθμισης της σημασίας των συναισθημάτων δεν προέκυψε αποκλειστικά από τη μελέτη νευρολογικών παθήσεων αλλά και από πλήθος ψυχολογικών ερευνών σε φυσιολογικά άτομα. Μολονότι κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα οι ψυχολόγοι αγνοούσαν τις νευροεγκεφαλικές προϋποθέσεις των συναισθημάτων, κατάφεραν να αποκαλύψουν τη σημαντική επιρροή τους στη ζωή των ανθρώπων. Ετσι, το 1990 οι Αμερικανοί ψυχολόγοι Ρ. Salovey και J. Mayer εισάγουν για πρώτη φορά τον όρο «συναισθηματική νοημοσύνη», για να περιγράψουν την ικανότητά μας να διακρίνουμε, να αναγνωρίζουμε και να χρησιμοποιούμε τα συναισθήματα των άλλων ή τα δικά μας για να καθοδηγούμε τις σκέψεις και τις πράξεις μας. Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1983, ένας άλλος Αμερικανός ψυχολόγος, ο Howard Gardner, είχε προτείνει τον όρο «διαπροσωπική νοημοσύνη» για να περιγράψει κάτι ανάλογο.

Ομως ο όρος «συναισθηματική νοημοσύνη» θα γίνει ευρύτατα γνωστός μόνο μετά το 1995, όταν θα εκδοθεί το ομώνυμο μπεστ σέλερ του Daniel Goleman (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα). Στο πασίγνωστο αυτό βιβλίο ο Goleman, ένας παντελώς άγνωστος τότε συγγραφέας, κατάφερε να συνοψίσει και να εκλαϊκεύσει, με τρόπο εύπεπτο και μάλλον απλοϊκό, τις πιο ετερογενείς κατακτήσεις της νευροεπιστήμης και της γνωσιακής ψυχολογίας της εποχής. Εκτοτε, και ως διά μαγείας, όλοι θα ανακαλύψουν ότι διαθέτουν μια μέχρι τότε υποβαθμισμένη «συναισθηματική νοημοσύνη». Ισως γι' αυτό αρκετοί ειδικοί μιλάνε για αυτήν υποτιμητικά, θεωρώντας ότι πρόκειται μόνο για μια μόδα της Νέας Εποχής, για μια εύπεπτη και παρηγορητική «new age» ιδέα.

Και ασφαλώς δεν έχουν καθόλου άδικο όσοι ασκούν αυτή την κριτική: η επιστημονική ιδέα της «συναισθηματικής νοημοσύνης» είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια να κατανοηθούν οι περίπλοκες σχέσεις ανάμεσα στις φλοιικές και υποφλοιώδεις δομές του εγκεφάλου ή, αν προτιμάτε, ανάμεσα στον λογικό και τον συναισθηματικό μας εγκέφαλο. Οφείλει συνεπώς να είναι κανείς ιδιαίτερα επιφυλακτικός όταν βλέπει αυτή την ιδέα να μετατρέπεται σε αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης ή και χυδαίας εμπορευματοποίησης από κάποιους επιτήδειους «ψυχοθεραπευτές».

Η ικανότητα κάθε ανθρώπου να αντιλαμβάνεται και να βιώνει τα συναισθήματα του άλλου αποτελεί ασφαλώς την απαραίτητη προϋπόθεση κάθε ουσιαστικής ανθρώπινης σχέσης (φιλικής ή ερωτικής). Αποτελεί όμως επίσης και προϋπόθεση για την πιο στυγνή χειραγώγηση και εκμετάλλευση των ανθρώπινων συναισθημάτων. Το ότι διαθέτει κάποιος συναισθηματική νοημοσύνη δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη πως τη χρησιμοποιεί για καλό σκοπό.




Ο κοινωνικός εγκέφαλος

Μια δεκαετία μετά τη δημοσίευση του πρώτου πολύ επιτυχημένου βιβλίου του για τη συναισθηματική νοημοσύνη, ο Daniel Goleman θα επιχειρήσει ένα πολύ πιο φιλόδοξο συγγραφικό εγχείρημα: να συνοψίσει ό,τι γνωρίζουμε σχετικά με τις νευροβιολογικές, τις ψυχολογικές και τις κοινωνικές προϋποθέσεις της ανθρώπινης νοημοσύνης, νοούμενης πλέον όχι ως ατομικό-υποκειμενικό φαινόμενο αλλά ως συλλογικό-κοινωνικό φαινόμενο. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2006 με τίτλο «Social Intelligence: The New Science of Social Relationships» και σχεδόν αμέσως μεταφράστηκε και στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα: «Κοινωνική νοημοσύνη: Η νέα επιστήμη των ανθρώπινων σχέσεων»

Με τυπικά αμερικανική αισιοδοξία, που ένας Ευρωπαίος θα περιέγραφε μάλλον ως αφέλεια, ο συγγραφέας επιχειρεί σε αυτό το νέο του πόνημα να «εξηγήσει» το σύνολο σχεδόν της κοινωνικής συμπεριφοράς μας ως το προϊόν της απρόσκοπτης αλληλεπίδρασης και του αρμονικού συντονισμού κάποιων κατώτερων νευρωνικών κυκλωμάτων του μεταιχμιακού συστήματος του εγκεφάλου με τα ανώτερα νευρωνικά κυκλώματα του νεοφλοιού. Στην αλληλεπίδραση αυτή μεταξύ δύο εγκεφάλων, καθοριστικό ρόλο παίζουν ήδη από την βρεφική ηλικία οι λεγόμενοι «νευρώνες-καθρέπτες» που καταγράφουν λεπτομερώς τις κινήσεις που βλέπουμε και συνεπώς ιδιοποιούνται μιμητικά κάθε αντίδραση ή κίνηση του άλλου προσώπου.

Οσο για τον ίδιο τον «κοινωνικό εγκέφαλο», αυτός περιγράφεται μάλλον αόριστα ως «ένα σύνολο κυκλωμάτων που λειτουργούν ενορχηστρωμένα όταν δύο άτομα σχετίζονται μεταξύ τους». Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που καταβάλλει ο Goleman σε αυτό το βιβλίο, δεν καταφέρνει τελικά να μας προσφέρει έναν ικανοποιητικό ή έστω χρηστικό ορισμό τού «κοινωνικά νοήμονος ατόμου». Αυτή η αποτυχία δεν θα πρέπει να χρεωθεί αποκλειστικά στον Goleman, έναν εξαιρετικό εκλαϊκευτή της επιστημονικής γνώσης αλλά καθόλου πρωτότυπο ερευνητή. Αντίθετα, αφορά το σύνολο τον ερευνών στο ερευνητικό πεδίο της κοινωνικής νοημοσύνης. Πράγματι, μέχρι σήμερα οι ψυχολόγοι δεν έχουν καταλήξει σε έναν σαφή και κοινά αποδεκτό ορισμό της κοινωνικής νοημοσύνης και των τυπικών διακριτικών γνωρισμάτων της που τη διαφοροποιούν από τις άλλες μορφές νοημοσύνης. Υπάρχουν τόσοι ορισμοί και τρόποι καταμέτρησης της κοινωνικής νοημοσύνης -δηλαδή κατάλληλα ψυχομετρικά εργαλεία ή τεστ για την αναγνώριση και την καταμέτρησή της- όσοι και οι βασικοί ερευνητές που μελετούν αυτό το πολύπλοκο βιο-κοινωνικό φαινόμενο! Τώρα σε ό,τι αφορά τον περιβόητο και πολυδιαφημιζόμενο «κοινωνικό εγκέφαλο», τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Οι πιο επιφανείς ειδικοί, ενώ συνήθως διαφωνούν για τα επιμέρους ζητήματα, συμφωνούν απολύτως στο ότι οι σημερινές έρευνες σχετικά με τις νευρολογικές και βιολογικές προϋποθέσεις της κοινωνικής συμπεριφοράς μας βρίσκονται ακόμη σε νηπιακό στάδιο. Επομένως θα πρέπει να θεωρείται πρόωρο και εξαιρετικά επισφαλές κάθε συμπέρασμα το οποίο μας αποκαλύπτει, υποτίθεται, τους εγκεφαλικούς ή γενετικούς «ενδογενείς παράγοντες» που καθορίζουν ή απλώς επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά μας.




Το άλμα από τη συναισθηματική στην οικολογική νοημοσύνη

Με το τελευταίο του βιβλίο «Οικολογική Νοημοσύνη: πώς η ριζική διαφάνεια μεταμορφώνει την αγορά», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, ο D. Goleman αναδεικνύει μια νέα διάσταση του ήδη πολυπρόσωπου ανθρώπινου νου, την οικολογική.

«Ο κόσμος μας, ένας κόσμος υλικής αφθονίας, φέρει ένα κρυμμένο τίμημα. Δεν μπορούμε να δούμε τον βαθμό στον οποίο τα πράγματα που αγοράζουμε και χρησιμοποιούμε καθημερινά έχουν κόστος σε άλλα επίπεδα - αγνοούμε τι στοιχίζουν στον πλανήτη, στην υγεία και στους ανθρώπους των οποίων ο μόχθος παρέχει τις πολυτέλειές μας και ικανοποιεί τις ανάγκες μας» γράφει ο Goleman στο πρώτο κεφάλαιο του νέου του βιβλίου. Με αυτή τη μάλλον κοινότοπη διαπίστωση θέλει να αναδείξει τις εξαιρετικά βλαπτικές συνέπειες ενός ακατάσχετου και ασυνείδητου καταναλωτισμού, ό,τι ο ίδιος αποκαλεί «το κρυμμένο τίμημα όσων αγοράζουμε».

Στα κεφάλαια του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει την περιγραφή πολλών νευροψυχολογικών μηχανισμών που επιχειρούν να κατανοήσουν και ενδεχομένως να εξηγήσουν τις μη συνειδητές προϋποθέσεις της οικολογικής βαρβαρότητας που όλοι βιώνουμε επώδυνα σήμερα. Βασιζόμενος σε τέτοια νευροψυχολογικά εξηγητικά σχήματα και αναζητώντας κάποια πρότυπα οικολογικής σύνεσης στη στάση ζωής των κατοίκων κάποιων απομονωμένων θιβετιανών οικισμών, προτείνει την ανάπτυξη της «οικολογικής νοημοσύνης», που όλοι διαθέτουμε από τη φύση μας, ως έξοδο (ή μήπως ως παρηγοριά;) από τα αυτοκαταστροφικά αδιέξοδα της σύγχρονης ζωής.

Ιδού πώς περιγράφει ο ίδιος την οικολογική νοημοσύνη: «Τον τύπο αυτό της σοφίας που έχει διατηρήσει εκείνο το μικροσκοπικό χωριό των Ιμαλαΐων ζωντανό για αιώνες τον ονομάζω "οικολογική νοημοσύνη", με την έννοια ότι απευθύνεται στην ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε στον οικολογικό μας χώρο. Το οικολογικό στοιχείο αναφέρεται σε μια κατανόηση των οργανισμών και των οικοσυστημάτων τους, ενώ η νοημοσύνη παρέχει τη δυνατότητα να μάθουμε από την εμπειρία μας και να φερθούμε αποτελεσματικά απέναντι στο περιβάλλον μας. Η οικολογική νοημοσύνη μάς επιτρέπει να θέσουμε σε εφαρμογή όσα μαθαίνουμε για το πώς η ανθρώπινη δραστηριότητα καταπατά τα οικοσυστήματα, ούτως ώστε να κάνουμε λιγότερο κακό και να ξαναζήσουμε κατά τρόπο υποφερτό στη γωνιά που μας αναλογεί -και που πλέον είναι ο πλανήτης ολόκληρος».
Του ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗ

¨ο ανθρώπινος νους δεν είναι προϊόν θεϊκής ή κοινωνικής δημιουργίας, αλλά αντίθετα ένα πολύτιμο βιολογικό «όργανο» που επιλέχτηκε και διαμορφώθηκε εξελικτικά επειδή εξασφάλιζε και εξασφαλίζει την επιβίωση του είδους μας¨

Μάθε να λες "όχι"! Όσοι πραγματικά σε αγαπούν θα σε καταλάβουν, γιατί αγάπη σημαίνει κατανόηση και δυνατότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου.

Eντάξει, δεν ξέρω πώς τα κατάφερα πάλι και δέχτηκα. Με τουμπάρανε. (ή) Ένιωσα πως ήταν καθήκον μου. (ή) Δεν ήθελα να δυσαρεστήσω κανέναν. (ή) Με πιάσανε πάλι οι ψυχοπονιές. Όμως μια από τα ίδια και πάλι: Φορτώθηκα κάτι που δεν είναι ούτε επιλογή μου ούτε ευχαρίστησή μου. Αντίθετα, θα μου δημιουργήσει ένα σωρό άλλα προβλήματα, με πρώτο και καλύτερο την απώλεια της ψυχικής μου ηρεμίας. Αλλά και να μη δεχόμουν, σάμπως θα ένιωθα καλύτερα;

Μήπως ανήκετε κι εσείς στα άτομα που έχουν κάνει αμέτρητες φορές τις παραπάνω σκέψεις, βράζοντας στο ζουμί τους επειδή δεν είπαν «όχι» σε κάτι που δεν ήθελαν; Και μετά έσκυψαν το κεφάλι και έπραξαν σύμφωνα με αυτό που δέχτηκαν, επικρίνοντας τον εαυτό τους για την έλλειψη θάρρους και παραδέρνοντας σ’ έναν ωκεανό από διλήμματα; Τουλάχιστον, μπορείτε να παρηγορηθείτε, διότι δεν είστε οι μόνοι. Αμέτρητοι άνθρωποι βρίσκονται μονίμως «καπελωμένοι» από υποχρεώσεις και αγγαρείες, τις οποίες αδυνατούν να αρνηθούν, από το «πάρε ένα ακόμη κομματάκι καρυδόπιτα, έλα τώρα που κάνεις δίαιτα, εγώ για σας την έφτιαξα» μέχρι την επείγουσα έκθεση του τμήματος μάρκετινγκ (ένα ακόμη χαμένο Σαββατοκύριακο από τη ζωή σας και η χιλιοστή αναβλημένη εκδρομή).
Υπάρχουν καταστάσεις και καταστάσεις. Άλλες είναι παροδικές και σχετικά ανώδυνες και άλλες μπορεί να βάλουν πραγματικά σε κίνδυνο την προσωπική σας ζωή και την ψυχική σας ισορροπία. Υπάρχουν επίσης καταστάσεις στις οποίες φαίνεται πως, ό,τι κι αν κάνετε, χαμένοι θα βγείτε. Αν δεχτείτε αυτό που σας ζητούν (οι άλλοι αλλά και η συνείδηση ή η πονοψυχιά σας), θα μπλεχτείτε σε κάτι που θα σας επιβαρύνει ψυχικά και σωματικά. Ενδεχομένως, θα επιβαρύνει και τα αγαπημένα πρόσωπα που έχουν άμεση σχέση μ’ εσάς, όπως τα παιδιά ή το σύντροφό σας, αποστερώντας τους την παρουσία και την ενεργητικότητά σας. Αν δεν το κάνετε, θα αντιμετωπίσετε τη δυσαρέσκεια του άμεσα ενδιαφερομένου αλλά και την αποδοκιμασία κάποιου ευρύτερου περίγυρου. Για παράδειγμα, η φροντίδα ενός ανήμπορου και δύστροπου ηλικιωμένου, που καλείστε να τον πάρετε στο σπίτι σας και όχι να τον έχετε σε «ξένα χέρια, τς, τς, τς». Και επειδή είστε η μόνη ανύπαντρη κόρη του, ενώ τα αδέλφια σας έχουν όλα οικογενειακές υποχρεώσεις, πρέπει να συνδυάσετε τη δουλειά σας με τη φροντίδα του μπαμπά. Όσο για το όνειρό σας να συζήσετε με τον Κώστα; Άσ’ το καλύτερα Αλλά, από την άλλη, γίνεται να αρνηθείτε τον πατέρα σας, που τόσα έκανε για εσάς; Αυτά όντως είναι διλήμματα.



Το κάνω από υποχρέωση

Ωστόσο, για τους περισσότερους «αρνητές του όχι» διλήμματα αποτελούν τα πάντα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Γιατί, πολύ απλά, τους φαίνεται τρομακτική η προοπτική να δυσαρεστήσουν με μια άρνηση. Εφόσον δεν γίνεται να έχουν και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο, και από μια κατάσταση κάποιος πρέπει να μείνει δυσαρεστημένος, αυτός ας είναι οι ίδιοι. Τα άτομα που δεν μπορούν να πουν «όχι» πολύ απλά νοιάζονται πάρα πολύ για την επιδοκιμασία από το περιβάλλον τους, έστω κι αν συχνά το καμουφλάρουν πίσω από την καλή τους καρδιά και την υπευθυνότητά τους. Όπως το έθεσε πολύ κυνικά ο Τζορτζ Μπέρναρ Σο, όταν κάποιος ηλίθιος κάνει κάτι για το οποίο ντρέπεται, λέει ότι ήταν καθήκον του.

Το καθήκον, όμως, είναι ένας πολύ καλός τρόπος να μεταθέτουμε τις ευθύνες μας απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Να τις φορτώνουμε σε κάποιο απροσδιόριστο σύνολο κοινωνικών ηθικών κανόνων, βάσει των οποίων υποτίθεται ότι εξαναγκαζόμαστε να φερθούμε με το Χ τρόπο, έστω κι αν αυτός είναι ενάντια στις επιθυμίες μας. Όσο εγωιστικό κι αν φαίνεται, έχουμε καθήκον πρώτα απέναντι σ’ εμάς τους ίδιους, στη ζωή που μας προσφέρθηκε. Και αν θέλουμε να δώσουμε σε αυτούς που αγαπάμε, αυτό δεν γίνεται από καθήκον αλλά από προσφορά καρδιάς. Βέβαια, αναπόφευκτα, θα κάνουμε μερικές φορές πράγματα από υποχρέωση και με βαριά καρδιά. Το θέμα, όμως, είναι αυτό να μη γίνεται ο κανόνας και να μην καταλήγουμε να αισθανόμαστε διαρκώς εγκλωβισμένοι και προπάντων εξαντλημένοι ψυχικά και σωματικά.

Κατά πάσα πιθανότητα, όλα αυτά τα έχουν σκεφτεί και τα έχουν καταλάβει οι «αρνητές του όχι». Απλώς διστάζουν να κάνουν το μεγάλο βήμα ή δεν ξέρουν πώς να εκφράσουν μια άρνηση με τέτοιο τρόπο, ώστε να δώσουν στον άλλο να καταλάβει και τη δική τους θέση, είτε αυτή αρέσει είτε όχι. Στο κάτω κάτω, όμως, αν ανήκετε σ’ αυτήν την κατηγορία, πρέπει να θυμάστε ότι όσοι πραγματικά σας αγαπούν θα σας καταλάβουν. Γιατί αγάπη σημαίνει κατανόηση και δυνατότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου. Για τους υπόλοιπους, ας μη σας ενδιαφέρει. Και αν υποθέσουμε ότι υπάρχουν κάποιες αρνήσεις που για λόγους σκοπιμότητας ή φόβου θα θέλατε να τις αποφύγετε, πρέπει να βάλετε ένα όριο στην αποδοχή σας, ξεκαθαρίζοντας ότι δέχεστε υπό προϋποθέσεις, τους κάνετε χάρη, και μόνο γι’ αυτήν τη φορά. Διαφορετικά, θα δημιουργήσετε «δεδικασμένα», που θα κάνουν το μέλλον σας μια διαρκή αλυσίδα από αιτήματα, στα οποία θα θεωρείται πλέον αυτονόητο ότι δεν θα λέτε «όχι».


Η τέχνη της άρνησης

Πρέπει εδώ να επισημανθεί ότι, όταν οι άλλοι έχουν συνηθίσει να ακούνε από κάποιον μόνο «ναι», δυσκολεύονται να δεχτούν μια άρνησή του. Γι’ αυτό πρέπει να ξέρετε πώς να πείτε το «όχι», ώστε να δείξετε σαφώς στον άλλο ότι αυτή είναι η απόφασή σας και, επιπλέον, να μη δημιουργήσετε μια σύγκρουση, όσο αυτό είναι δυνατόν. Να μερικές «οδηγίες» που δίνουν οι ειδικοί επί του θέματος:

*Ακούστε το αίτημα του άλλου με προσοχή και ευγένεια, χωρίς να τον διακόψετε. Βεβαιωθείτε ότι έχετε καταλάβει απόλυτα τι σας ζητά. Μπορεί να είναι πιο δύσκολο ή και πιο εύκολο απ’ ό,τι σας φάνηκε αρχικά.

*Εκφράστε την άρνησή σας όσο πιο απλά γίνεται, με σταθερό και ήρεμο τόνο, χωρίς να ταράζεστε.

*Μη νιώθετε υποχρεωμένοι να εξηγήσετε τους λόγους αν δεν θέλετε να το κάνετε. Αν ο άλλος επιμένει, αλλάξτε θέμα ή προφασιστείτε μια δικαιολογία και απομακρυνθείτε.

*Αν θέλετε να δώσετε μια εξήγηση για την άρνησή σας, κάντε το όσο πιο απλά γίνεται. Δεν χρειάζεται να επινοείτε τις πιο ατράνταχτες δικαιολογίες («έχω την πεθερά μου στο νοσοκομείο», «το σπίτι πλημμύρισε»), που μπορεί και να σας βγάλουν ψεύτες. Και που επιπλέον σας μειώνουν, γιατί καταφεύγετε σε ψέματα για να διεκδικήσετε ένα δικαίωμα που ποτέ δεν έπαψε να είναι δικό σας.

*Μείνετε σταθεροί. Αν ο άλλος δεν θέλει να δεχτεί την απάντησή σας, πείτε του ότι έχετε πάρει την απόφασή σας και δεν θα την αλλάξετε. Αν εκείνος θυμώσει, διατηρήστε την ψυχραιμία σας και μην παρασυρθείτε σε άλλου είδους συζητήσεις.

*Αν δεν νιώθετε άνετα να το πείτε καταπρόσωπο, πείτε το τηλεφωνικά. Σε αυτήν την περίπτωση, μπορείτε να έχετε γραμμένη από πριν την άρνησή σας σε ένα χαρτί, ώστε να μην κομπλάρετε. Ή στείλτε τη με SMS ή με e-mail.

Και κάτι ακόμα: Ποτέ μα ποτέ μην πείτε «ναι» με την προοπτική μετά να «κρεμάσετε» τον άλλο βρίσκοντας χίλιες δικαιολογίες, ενώ εξαρχής η πρόθεσή σας ήταν να μην κάνετε αυτό που δεχτήκατε. Είναι πολύ μειωτικό, όχι μόνο για εκείνον που το υφίσταται αλλά και γι’ αυτόν που το κάνει, δηλαδή για εσάς.


Τα έξι «όχι» που δείχνουν ότι το εννοείτε

1. Το άμεσο «όχι». Σαφές, συνοπτικό, χωρίς ίχνος απολογίας: «Όχι, ευχαριστώ πολύ», «Όχι, δεν γίνεται».

2. Το «όχι» της κατανόησης. Αναφέρεστε πρώτα στην άλλη πλευρά και καταλήγετε στη δική σας άρνηση. «Ξέρω ότι θα ήθελες / καταλαβαίνω τη θέση σου αλλά δεν μπορώ να το κάνω».

3. Το αιτιολογημένο «όχι». Εξηγείτε το λόγο της άρνησης καθαρά, απλά και χωρίς δραματοποιήσεις: «Δεν μπορώ να το κάνω γιατί δεν προλαβαίνω / δεν έχω χρήματα αυτόν τον καιρό / έχω κανονίσει κάτι άλλο».

4. Το ανοιχτό «όχι». Αφήνετε περιθώρια να κάνετε αυτήν την εξυπηρέτηση κάποια άλλη στιγμή. «Δεν μπορώ τώρα, αλλά μπορούμε να κανονίσουμε κάτι την επόμενη εβδομάδα».

5. Το εναλλακτικό «όχι». Προσφέρεστε να κάνετε κάτι άλλο αντί γι’ αυτό που σας ζητούν. «Δεν μπορώ, αλλά μήπως θα ήθελες να σου....;».

6. Το «όχι» της κολλημένης βελόνας. Ενόσω ο άλλος επιμένει, εσείς επαναλαμβάνετε μετά από κάθε φράση του διαρκώς και ανέκφραστα την άρνηση με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, χωρίς να μπαίνετε σε κανενός είδους ανταπαντήσεις στα επιχειρήματά του (πολύ αποτελεσματικό και όταν σας ενοχλούν πλασιέ και τηλεπωλήσεις): «Όχι, δεν μπορώ / δεν θέλω / δεν με ενδιαφέρει, Είπα, δεν μπορώ Είπα, δεν μπορώ».


Πώς δεν θα γίνετε θύμα!

Η Vera Peiffer που είναι επικεφαλής του Ιδρύματος Peiffer, το οποίο ειδικεύεται στη διδασκαλία πρακτικών δεξιοτήτων ζωής, προτείνει δύο ενδιαφέρουσες νοητικές ασκήσεις που βοηθούν να συνειδητοποιήσει κάποιος πώς κάνει τον εαυτό του θύμα ή υποχείριο των άλλων.

Άσκηση Οθόνης 1

*Καθίστε κάτω και κλείστε τα μάτια σας.

*Σκεφτείτε την κατάσταση στην οποία βρίσκεστε. Αναλογιστείτε όλες τις λεπτομέρειες γύρω από όλα όσα συμβαίνουν αυτήν τη στιγμή.

*Φανταστείτε ότι θα μπορούσατε να βάλετε όλα τα γεγονότα των τελευταίων μηνών πάνω σε μια οθόνη στο μυαλό σας. Δείτε, στο μυαλό σας, όλα όσα έχουν συμβεί ως εξωτερικός παρατηρητής. Αντικαταστήστε τον εαυτό σας στην οθόνη με κάποιον πολύ καλό φίλο σας, ή ίσως με ένα στενό συγγενή σας τον οποίο συμπαθείτε πολύ. Δείτε να συμβαίνει σ’ εκείνον αυτό που συμβαίνει σ’ εσάς προς το παρόν.

*Αναλογιστείτε πώς αισθάνεστε για το φίλο σας στην οθόνη που βρίσκεται στη θέση σας.

*Αναλογιστείτε πώς αισθάνεστε για το άλλο πρόσωπο που προβάλλει απαιτήσεις απέναντι στο φίλο σας.
Με αυτήν τη νοητική άσκηση που αναφέρεται στο βιβλίο βλέπει κανείς πόσο απαράδεκτη μπορεί να του φανεί αυτή η κατάσταση όταν αφορά κάποιον τρίτο με τον οποίο έχει κάποια συναισθηματική σύνδεση, με τον ίδιο τρόπο που αγανακτούμε όταν, π.χ., μια φίλη μάς διηγείται πώς την «καπελώνουν» οι άλλοι.

Και η συγγραφέας συνεχίζει:

Δοκιμάστε την άσκηση 1 όσον αφορά τη δική σας συναισθηματική κατάσταση. Είναι πολύ σημαντικό να εκφράσετε τα συναισθήματά σας με λέξεις. Όταν θα έχετε συνειδητοποιήσει τα συναισθήματά σας απέναντι σε καθέναν από τους συμμετέχοντες στην οθόνη, συνεχίστε ως εξής:

Άσκηση Οθόνης 2

*Ως εξωτερικός παρατηρητής, μπείτε μέσα στην οθόνη και εκφράστε με σαφήνεια αυτά που αισθάνεστε για την απαιτητική συμπεριφορά του άλλου προσώπου. Μην ανησυχείτε μήπως το παρακάνετε· μπορείτε να φανταστείτε ακόμα και ότι τον πυροβολείτε.

*Τώρα, πηγαίνετε στο φίλο σας στην οθόνη και ενθαρρύνετέ τον. Πείτε του ότι δεν είναι απαραίτητο να ανέχεται αυτούς τους όρους και τις απαιτήσεις. Πείτε του ότι αξίζει καλύτερη συμπεριφορά.

*Βγείτε πάλι από την οθόνη και σκεφτείτε πώς αισθάνεστε τώρα.

Η οθόνη στο μυαλό σας αποτελεί μια θέση από όπου είναι δυνατόν να επανεξετάσετε την κατάσταση στην οποία βρίσκεστε πιο αντικειμενικά. Τοποθετώντας κάποιον άλλο στη θέση σας και παρατηρώντας τα πράγματα απέξω, μπορείτε να αξιολογήσετε καλύτερα αν είστε στην πραγματικότητα υπερευαίσθητοι ή αν κάποιος άλλος προβάλλει σ’ εσάς αδικαιολόγητες απαιτήσεις.

Χρησιμοποιήστε την οθόνη για να εκτονώσετε τα συναισθήματά σας. Η οθόνη δεν είναι πραγματικότητα· η οθόνη είναι μια θέση απ’ όπου μπορείτε να εκτονωθείτε συμβολικά. Και είναι χρήσιμη επειδή διευκρινίζετε πώς αισθάνεστε πραγματικά για μια κατάσταση στην οποία βρίσκεστε μόλις δείτε τα πράγματα από μια ευρύτερη οπτική. Όσο πιο σίγουροι είστε για τα συναισθήματά σας τόσο πιο εύκολο θα είναι να πάρετε αποφάσεις και να τις υπερασπιστείτε αργότερα, όταν χρειαστεί.
Από τη Βασιλική Τζουράκη

«Δεν είναι ειρωνικό ότι οι ιατροί μου συνέστησαν τη λήψη νιτρογλυκερίνης, σαν σιρόπι;»Αλφρέδος Νομπέλ

Ο Αλφρέδος Νομπέλ και το βραβείο που κόντεψε να μην αθλοθετηθεί

Του Lawrence Altman, The New York Times

Οταν ο Αλφρέδος Νομπέλ, ο Σουηδός εφευρέτης της δυναμίτιδας και άλλων ισχυρότερων εκρηκτικών, πέθανε το 1896, κληροδότησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του, για την αθλοθέτηση πέντε ετήσιων βραβείων, που θα τιμούσαν την πρωτότυπη έρευνα. Τα βραβεία Νομπέλ Χημείας, Ιατρικής και Φυσικής αναδείχθηκαν ως τα πιο σημαντικά στους τομείς αυτούς. Δύο άλλες κατηγορίες, αυτές της Λογοτεχνίας και της Ειρήνης, παραμένουν πάντα αμφιλεγόμενες.

Λίγοι γνωρίζουν, όμως, ότι τα βραβεία Νομπέλ κόντεψαν να μην ιδρυθούν ποτέ, εξαιτίας της ερασιτεχνικής φύσης της διαθήκης του Σουηδού εφευρέτη. Το έγγραφο περιείχε πολλά λάθη και νομικές παραλήψεις. Ο Αλφρέδος έζησε για πολλά χρόνια στη Γαλλία, επισκεπτόταν συχνά το σπίτι του στη Σουηδία και συγκέντρωσε κεφάλαια σε πολλά μέρη του κόσμου, ενώ πέθανε από εγκεφαλικό στην εξοχική του έπαυλη στην Ιταλία.

Ο εκτελεστής της διαθήκης του Σουηδού εφευρέτη, δρ Ράγκναρ Σόλμαν, συγκέντρωσε σε μετρητά την περιουσία που ο Νομπέλ είχε κρύψει σε διάφορες θυρίδες γαλλικών τραπεζών, προτού μεταφέρει το μεγάλο ποσόν στο σουηδικό προξενείο, για να το φυγαδεύσει από τη χώρα. «Διέσχισα πολλές φορές το Παρίσι με άμαξα και ένα πιστόλι στην τσέπη μου, φοβούμενος επίθεση ληστών ή στημένο ατύχημα με άμαξα, αγαπημένη μέθοδος πολλών ληστών της γαλλικής πρωτεύουσας», διηγήθηκε ο Σόλμαν στην αυτοβιογραφία του.

Πρωτοπορία

Οι γενναιόδωρες προσφορές σε επιστημονικά ιδρύματα ή έπαθλα ήταν σπάνιες την εποχή του Νομπέλ. Στο μεταξύ, η θέσπιση ετήσιου βραβείου για οποιαδήποτε επιστήμη ήταν καινοτόμος και αμφιλεγόμενη. Η είδηση της πρωτοβουλίας του Νομπέλ έπεσε στη Σουηδία της εποχής σαν βόμβα. Οργισμένα μέλη της οικογένειας του Νομπέλ, που είχαν αποκληρωθεί, προσέβαλαν τη διαθήκη στα δικαστήρια. Ο Τύπος της χώρας, πολιτικοί άνδρες, αλλά και ο Σουηδός βασιλέας Όσκαρ Β', καταδίκασαν την απόφαση του εφευρέτη.

Τα κέρδη του Νομπέλ προήλθαν από τις 355 κατατεθειμένες ευρεσιτεχνίες του, αλλά και από τα εργοστάσια που διατηρούσε σε πολλές χώρες. Ηγετικές μορφές του πολιτικού βίου της χώρας διαφώνησαν με τη «διασπάθιση» μίας σουηδικής περιουσίας με αλλοδαπούς αποδέκτες, ιδιαίτερα σε μία χρονική περίοδο κατά την οποία πολλοί Σουηδοί ζούσαν σε συνθήκες ανέχειας.

Ο βασιλέας Όσκαρ Β' άλλαξε, όμως, γνώμη, λίγο μετά τη δημιουργία του Ιδρύματος Νομπέλ το 1900, πιστεύοντας -δίκαια- ότι τα βραβεία θα ενίσχυαν την παγκόσμια εικόνα της Σουηδίας. Αν και ο βασιλέας Όσκαρ ήταν πολύ άρρωστος και δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει την πρώτη τελετή απονομής το 1901, οι διάδοχοί του απονέμουν κάθε χρόνο τα βραβεία, στις 10 Δεκεμβρίου, ημερομηνία θανάτου του Νομπέλ.

Στη διαθήκη του, ο εφευρέτης ανέφερε ότι ήθελε «να ανταμείψει όσους προσέφεραν τα μέγιστα στον κόσμο, κατά το τελευταίο έτος».

Η μυστική ιστορία του βραβείου

Πολλοί ιατροί και επιστήμονες αποκτούν εμμονή με το βραβείο από την περίοδο των μεταπτυχιακών τους σπουδών, εν μέρει χάρη στη μυστική φύση της διαδικασίας επιλογής, που θυμίζει σε πολλά το Βατικανό και την εκλογή νέου Πάπα. Λίγοι γνωρίζουν, όμως, τη μυστική ιστορία των βραβείων.

Τα στελέχη του Ινστιτούτου Νομπέλ απεχθάνονται την αμφισβήτηση, σε ό,τι αφορά τη διαδικασία επιλογής των νικητών, ενώ οι κανόνες απαγορεύουν την κατάθεση προσφυγών από τους ηττημένους. Οι αποφάσεις της επιτροπής παρουσιάζονται ως ομόφωνες. Το Ινστιτούτο διαφυλάσσει την αξιοπιστία του μέσω του ενδελεχούς ελέγχου κάθε υποψηφιότητας.

Πολυτάραχος και εκρηκτικός βίος

Ο Αλφρέδος Νομπέλ γεννήθηκε στη Σουηδία, από πατέρα μηχανικό. Η οικογένεια μετακόμισε στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας, όταν ο Αλφρέδος ήταν εννέα ετών. Η εκπαίδευσή του έγινε κατ'οίκον από Ρώσους δασκάλους, ενώ ο μικρός Αλφρέδος έγινε πολύγλωσσος και αγάπησε τα ταξίδια.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1860, ο Νομπέλ άρχισε να πειραματίζεται με τη νιτρογλυκερίνη και άλλες εκρηκτικές ύλες, σε εργαστήριο που κατασκεύασε στο πατρικό του σπίτι. Το 1864, όμως, ο νεότερος αδελφός του, Έμιλ και τέσσερις άνθρωποι, σκοτώθηκαν σε εργαστηριακό δυστύχημα.

Παρά την τραγωδία, ο Αλφρέδος συνέχισε τις προσπάθειες. Το Μάιο του 1866, ο Νομπέλ παρουσίασε στη Νέα Υόρκη τις εκρηκτικές ιδιότητες της νιτρογλυκερίνης. Το 1867, ο εφευρέτης ανακάλυψε από λάθος, ότι όταν η νιτρογλυκερίνη έσταζε πάνω σε επιφάνεια σιλικόνης, σχημάτιζε παχύρευστη ουσία, πολύ πιο σταθερή και λιγότερο επικίνδυνη απο την υγρή νιτρογλυκερίνη. Ο Νομπέλ την ονόμασε δυναμίτιδα, κατέθεσε ευρεσιτεχνία για αυτήν και άρχισε την οικοδόμηση βιομηχανιών για την παραγωγή της στην Ευρώπη.

Ο Νομπέλ ήταν φιλάσθενος και υπέφερε από ημικρανίες, κατάθλιψη και στηθάγχη. «Δεν είναι ειρωνικό ότι οι ιατροί μου συνέστησαν τη λήψη νιτρογλυκερίνης, σαν σιρόπι;», έγραψε ο Νομπέλ σε επιστολή στον εκτελεστή της διαθήκης του, δρ Σόλμαν.

Τα βραβεία

Ο Νομπέλ δεν εξήγησε ποτέ γιατί επέλεξε τις πέντε αυτές κατηγορίες για τα βραβεία του. Η Χημεία και η Φυσική ήταν λογικές επιλογές, καθώς ο Αλφρέδος ήταν χημικός μηχανικός.

Το βραβείο Ιατρικής φαίνεται πως αντικατοπτρίζει την οικογενειακή κληρονομιά και τα προσωπικά του ενδιαφέροντα. Πρόγονος του Αλφρέδου από τον 17ο αιώνα, ο Ούλοφ Ρούντμπεκ ο Πρεσβύτερος, καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, ανακάλυψε και περιέγραψε πρώτος τους ανθρώπινους λεμφαδένες. Οσο ζούσε, ο Αλφρέδος υπήρξε σημαντικός χρηματοδότης του ερευνητικού Ινστιτούτου Καρολίνσκα, αλλά και του Ινστιτούτου Παβλόφ στη Μόσχα.

Ο Νομπέλ αντιμετώπιζε την κατάθλιψή του, γράφοντας λογοτεχνία, θέατρο και ποίηση, πράγμα που εξηγεί την αθλοθέτηση του βραβείου Λογοτεχνίας. Τα κίνητρα πίσω από το Νομπέλ Ειρήνης είναι, όμως, πιο δυσδιάκριτα. Πολλοί υπέθεσαν ότι ο Αλφρέδος θέλησε κατ'αυτόν τον τρόπο να εξιλεωθεί για την ανάπτυξη εκρηκτικών υλών. Τα εκρηκτικά του, όμως, εκτός από το βαλλιστίτη, δεν χρησιμοποιήθηκαν σε κανέναν πόλεμο, καθ'όλη τη διάρκεια ζωής του Νομπέλ. Αντίθετα, η δυναμίτιδα βοήθησε σημαντικά στην εξόρυξη μεταλλευμάτων, στη διάνοιξη αρδευτικών δικτύων, δρόμων και σηράγγων, όπως αυτής του Σεν Γκοτάρντ, στις Άλπεις μεταξύ Ιταλίας και Ελβετίας.

Προσωπικά δεδομένα

Ο Αλφρέδος δεν υπήρξε τυχερός στον έρωτα, δεν παντρεύτηκε ποτέ και έζησε μοναχική ζωή. Οταν μία ημέρα, ένας από τους αδελφούς του, του ζήτησε να συντάξει ένα βιογραφικό σημείωμα, ο Αλφρέδος έγραψε: «Αλφρέδος Νομπέλ - μία θλιβερή ημι-ζωή, που θα έπρεπε να έχει τερματισθεί με την ανθρωπιστική παρέμβαση ιατρού, την ώρα που το βρέφος έβγαινε κλαίγοντας στη ζωή». Ο Σουηδός βιογράφος του, Τόρε Φράνκσμιρ, λέει πως ο Αλφρέδος περιέγραφε συχνά τον εαυτό του ως καλοπροαίρετο μισάνθρωπο, λέγοντας: «Εχω πολλές βίδες λασκαρισμένες και είμαι ένας ιδεαλιστής που χωνεύει τη φιλοσοφία καλύτερα από το φαγητό».

Οι Σουηδοί εξεπλάγησαν που ο Νομπέλ συνέταξε μόνος τη διαθήκη του, χωρίς να συμβουλευθεί τους συγγενείς του ή ακόμη και τους εκτελεστές της. Η προχειρότητα του εγχειρήματος ήταν τέτοια, που ο Αλφρέδος κληροδότησε τη μεγάλη περιουσία του σε ίδρυμα, το οποίο δεν υπήρχε την εποχή του θανάτου του, υποχρεώνοντας τους κληρονόμους του να το δημιουργήσουν.

Ο Νομπέλ και οι Κανόνες

Η αδιαφορία του Νομπέλ για τις νομικές λεπτομέρειες δεν εκπλήσσει, όμως, αν λάβουμε υπόψη μας τις θέσεις του. «Οι δικηγόροι πρέπει να ζήσουν και αυτοί. Μπορούν, όμως, να το πετύχουν μόνο εάν πείσουν τους ανθρώπους ότι οι ευθείς γραμμές είναι στην πραγματικότητα τεθλασμένες», είχε πει ο Αλφρέδος.

Ο εκτελεστής της διαθήκης, κ. Σόλμαν, αναγκάσθηκε έτσι να πείσει τη σουηδική ακαδημία να απονείμει τα βραβεία, παρότι ο ιδρυτής τους δεν είχε αφήσει συγκεκριμένες οδηγίες. Τα πρώτα βραβεία απονεμήθηκαν σε γνωστούς επιστήμονες της εποχής. Ο Γερμανός Έμιλ φον Μπέρινγκ τιμήθηκε για τη δημιουργία εμβολίου κατά της διφθερίτιδας, ένας άλλος Γερμανός, ο Βίλχελμ Κόνραντ Ρέντγκεν τιμήθηκε για την ανακάλυψη των ακτίνων Χ, ενώ ο Ολλανδός Γιακόμπους φαν Χοφ, κέρδισε Νομπέλ για την ανακάλυψη των Νόμων της Χημικής Δυναμικής και της Οσμωτικής Πίεσης στα διαλύματα.

Τα βραβεία τιμούν έτσι μία ανακάλυψη και όχι το σύνολο του επιστημονικού έργου κάποιου ερευνητή. Η διαδικασία επιλογής αρχίζει στα μέσα Σεπτεμβρίου του προηγούμενου έτους, από εκείνο της απονομής, ενώ οι προτάσεις βράβευσης γίνονται από 3.000 επιστήμονες, από διάφορα μέρη του κόσμου.

Τα βραβεία Νομπέλ αντικατοπτρίζουν, ασφαλώς, την ίδια τους την εποχή. Ετσι, το 1949, η Ακαδημία τίμησε τον Πορτογάλο ιατρό, δρ Εγκάζ Μονίς, για τη μελέτη του γύρω από την αξία της λοβοτομής σε πολλές μορφές ψυχώσεων. Λίγες ημέρες μετά την απονομή, η έγκριτη ιατρική επιθεώρηση New England Journal of Medicine έγραφε: «η λοβοτομή ανοίγει το δρόμο για τη νέα ψυχιατρική».

www.kathimerini.gr

Νόμπελ Χημείας 2009

Νόμπελ Χημείας 2009 για το «εργοστάσιο πρωτεϊνών»

H στερεοχημική δομή ενός ριβοσώματος βακτηρίου. Ένα μόριο αντιβιοτικού (κόκκινο χρώμα) «προσδένει» πάνω του, αποσκοπώντας στην αποσύνθεσή του. Οι ερευνητές σχεδίασαν αυτή τη δομή προκειμένου να σχεδιάσουν νέα αποτελεσματικά αντιβιοτικά

Ένας Βρετανός, ένας Αμερικανός και μία Ισραηλινή μοιράζονται το φετινό βραβείο Νόμπελ Χημείας για τη συμβολή τους στην αποκάλυψη της λειτουργίας των ριβοσωμάτων, η οποία είχε σημαντικές επιπτώσεις στην εξέλιξη των αντιβιοτικών.

Τα ριβοσώματα είναι τα δομικά στοιχεία του κυττάρου που παράγουν πρωτεΐνες, οι οποίες έχουν το βιοχημικό έλεγχο όλων των έμβιων οργανισμών. Έτσι, η παρέμβαση των αντιβιοτικών στα ριβοσώματα των βακτηρίων που προκαλούν ασθένειες, είναι καταλυτική.








Η κατανόηση της δομής και της λειτουργίας του έχει κρίσιμη σημασία για τη βιολογία και την ιατρική, δεδομένου ότι πολλά από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι σχεδιασμένα να παρεμβαίνουν στα ριβοσώματα των βακτηρίων.

Το Νόμπελ Χημείας 2009 θα απονεμηθεί «για τον προσδιορισμό της δομής και της λειτουργίας του ριβοσώματος, του κυτταρικού "εργοστάσιου" που παράγει πρωτεΐνες με βάση τις οδηγίες του DNA».

Ο Βρετανός Βενκατραμάν Ραμακρισάν, Ο Αμερικανός Τόμας Στέιτζ και η Ισραηλινή Αντα Γιόναθ ανακάλυψαν πώς μοιάζει και πώς λειτουργεί το ριβόσωμα σε ατομικό επίπεδο, εξηγεί την Τετάρτη η ανακοίνωση της αρμόδιας επιτροπής στη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.

Οι τρεις ερευνητές χρησιμοποίησαν την κοπιαστική μέθοδο της κρυσταλλογραφίας ακτίνων Χ για να προσδιόρισαν τη θέση καθενός από τα εκατοντάδες χιλιάδες άτομα που απαρτίζουν το ριβόσωμα. Ο τρισδιάστατος χάρτης του κυτταρικού οργανιδίου βοήθησε σημαντικά και στην κατανόηση της λειτουργίας του.

Τα κύτταρα όλων των οργανισμών που ζουν στη Γη περιέχουν ριβοσώματα σε μεγάλους αριθμούς προκειμένου να παράγουν τις δεκάδες χιλιάδες πρωτεΐνες που χρειάζονται, από τα αντισώματα μέχρι τα ένζυμα και από τις ορμόνες μέχρι το κολλαγόνο του δέρματος.

Το περίπλοκο αυτό οργανίδιο λειτουργεί ως γραμμή παραγωγής που συνθέτει πρωτεΐνες από τα δομικά τους συστατικά τα αμινοξέα, χρησιμοποιώντας τις κατασκευαστικές πληροφορίες που προσφέρουν τα γονίδια.

Οι τρεις επιστήμονες που τιμώνται με το φετινό Νόμπελ δημιούργησαν τρισδιάστατα μοντέλα που δείχνουν πώς διάφορα αντιβιοτικά συνδέονται στο ριβόσωμα, επισημαίνει η ανακοίνωση.

Ο Βενκατραμάν Ραμακρισάν γεννήθηκε το 1952 στην Ινδία, είναι όμως Αμερικανός πολίτης. Σήμερα εργάζεται στο Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ στη Βρετανία.

Ο Τόμας A.Στέιτζ γεννήθηκε το 1940 στις ΗΠΑ και σήμερα είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Γιέλ.

H Αντα Ε. Γιόναθ γεννήθηκε το 1939 στην Ιερουσαλήμ και σήμερα είναι καθηγήτρια στο ισραηλινό Ινστιτούτο Επιστημών Ουάιζμαν.

Επιμέλεια: Γιάννης Δεβετζόγλου,
Πηγή : Web Only





Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας:
Η ψυχική υγεία είναι δικαίωμα όλων μας στη ζωή
health.in.gr

Αδιάγνωστοι παραμένουν οι μισοί από τους ασθενείς με προβλήματα ψυχιατρικής φύσεως που προσέρχονται σε υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Και αυτό σε μία εποχή που, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η οικονομική δυσπραγία αποτελεί στρεσογόνο παράγοντα για το σύνολο των πολιτών.

Ιδιαίτερα κινδυνεύουν τα άτομα με ευαίσθητη σωματική ή ψυχική υγεία, οι ηλικιωμένοι, οι άνεργοι και οι φτωχοί.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου 2009), δυσοίωνα είναι τα μηνύματα που στέλνουν οι εκπρόσωποι της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, για τη φροντίδα των συνανθρώπων μας που πάσχουν από ψυχικά νοσήματα: οι άνθρωποι που κινδυνεύουν περισσότερο κάτω από συνθήκες οικονομικής δυσπραγίας, επισημαίνουν, αποστερούνται των δυνατοτήτων προστασίας και θεραπείας τους. Η εξέλιξη αυτή σημειώνεται σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αυτό είναι και ο λόγος που παράλληλα με το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας που καθόρισε η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγιεινής («Η Ψυχική υγεία στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας») θα μπορούσε να προστεθεί και ένα παράλληλο μήνυμα:

«Η ψυχική υγεία είναι δικαίωμα όλων μας στη ζωή».

Την ημέρα αυτή, το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία, με την υποστήριξη της φαρμακευτικής εταιρείας sanofi - aventis, οργανώνουν εκστρατεία με στόχο την ενημέρωση των πολιτών. Το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2009 (από τις 9 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα), στην οδό Ερμού & Νίκης (πλατεία Συντάγματος) θα διανεμηθεί τρίπτυχο ενημερωτικό έντυπο σε ειδικό διαμορφωμένο περίπτερο.

Σύμφωνα με τον Επίτιμο πρόεδρο της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, καθηγητή Γεώργιο Χριστοδούλου, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ψυχικής Υγιεινής και τον πρόεδρο της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας καθηγητή Νικόλαο Τζαβάρα, το φετινό θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας επελέγη στην προσπάθεια ενσωμάτωσης της ψυχικής υγείας στη συνολική υγειονομική φροντίδα του πληθυσμού στο επίπεδο της κοινότητας.

«Εξακολουθεί, πράγματι μέχρι τις μέρες μας να υπάρχει αυτός ο απαράδεκτος δυισμός, δηλαδή να θεωρείται ότι η σωματική υγεία έχει τόσες διαφορές από την ψυχική υγεία ώστε οι μεν πάσχοντες από σωματικά νοσήματα να θεραπεύονται οι δε πάσχοντες από ψυχικά νοσήματα να εγκλείονται (σε άσυλα)», επισημαίνουν εκπρόσωποι της Ελληνικής Ψυχιατρικής εταιρείας.

Σε επίπεδο δευτεροβάθμιας φροντίδας, σημειώνει ο κ. Χριστοδούλου, έχει γίνει κάποια πρόοδος στην απαρτίωση σωματικής και ψυχικής φροντίδας, με τη δημιουργία ψυχιατρικών τομέων στα Γενικά Νοσοκομεία. Στο επίπεδο, όμως, της κοινότητας είμαστε ακόμη πολύ πίσω, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Οι γενικοί γιατροί δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τα ψυχικά νοσήματα και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την πάθηση που οδηγεί συχνότερα από οποιαδήποτε άλλη στην αυτοκτονία. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου ο ένας στους δύο ασθενείς με ψυχικά προβλήματα που επισκέπτεται υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας παραμένει αδιάγνωστος.

«Αυτό οφείλεται στην ανεπαρκή εκπαίδευση των γενικών γιατρών αλλά και σε άλλους παράγοντες, όπως είναι η ανυπαρξία προσωπικού γιατρού που να γνωρίζει τα προβλήματα του ασθενούς, η απουσία συστήματος συνεντεύξεων (ραντεβού) η απουσία συνέχειας της φροντίδας (continuity of care), δηλαδή παρακολούθηση του ασθενούς από την ίδια ομάδα θεραπευτών. Συντελεί επίσης και η εγγενής δυσκολία αναγνώρισης ορισμένων ψυχικών νοσημάτων (τυπικό παράδειγμα η κατάθλιψη) που εκφράζονται με ατυπία, κυρίως μέσα από σωματικά κανάλια (πόνοι και άλλες υποχονδριακές αιτιάσεις, αλκοολισμός, αϋπνία, μείωση της libido, εξάρτηση από ουσίες κ.λπ.)», εξηγεί ο κ. Χριστοδούλου.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις έχουν οδηγήσει στην κατάρτιση προγραμμάτων για την ενημέρωση και την εκπαίδευση των γενικών γιατρών και άλλων κοινοτικών φορέων σε θέματα ψυχικής υγείας. Αναφέρονται ενδεικτικά τα προγράμματα που είναι σε εξέλιξη σε πανελλαδικό επίπεδο από το Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών, καθώς και αυτά που εφαρμόστηκαν πρώτη φορά πριν από δέκα χρόνια σε συνεργασία της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας για την ενημέρωση εκπροσώπων κοινοτικών φορέων (γενικών γιατρών, ιερέων, εκπαιδευτικών, δημοσιογράφων, αστυνομικών κ.λπ).

Όπως τονίζει ο καθηγητής, η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας αποτελεί το σημείο εισόδου όλου του συστήματος υγειονομικής φροντίδας μιας χώρας. Ο επιπολασμός (επικράτηση) των ψυχικών διαταραχών μπορεί να επηρεασθεί από τις παρεμβάσεις σε πρωτοβάθμιο επίπεδο. Στατιστικά, μόνο οι παρεμβάσεις που αφορούν το σύνολο του πληθυσμού μπορούν να είναι αποτελεσματικές «ωστόσο, οι παρεμβάσεις σε ατομικό επίπεδο μπορεί να μην έχουν στατιστικό αντικατοπτρισμό δεν παύουν όπως να έχουν τη σημασία τους. Εδώ εντάσσονται οι παρεμβάσεις σε ευεπίφορα άτομα της κοινότητας δηλ. γυναίκες χωρίς την προστασία υποστηρικτικού συστήματος, παιδιά, άτομα σε χηρεία, γυναίκες σε περίοδο λοχείας, άτομα εθισμένα στο αλκοόλ ή εξαρτησιογόνες ουσίες, άτομα αυτοκαταστροφικά κ.λπ. Προγράμματα πρωτοβάθμιας ψυχικής φροντίδας στα σχολεία, για γονείς, για μονογονεϊκές οικογένειες, για παιδιά με γονείς που πάσχουν από ψυχικά νοσήματα, για άτομα με συνδρομή μετατραυματικού stress (PTSD) έχουν εφαρμοσθεί με αρκετή επιτυχία», προσθέτει ο κ. Χριστοδούλου.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, εκπρόσωποι της WFMH (Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγιεινής) τονίζουν ότι τον επόμενο χρόνο η κατάθλιψη θα είναι η δεύτερη αιτία αναπηρίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Παρά ταύτα, σε σύνολο 450 εκατομμυρίων ανθρώπων που πάσχουν από ψυχικό νόσημα παγκοσμίως, λιγότεροι από τους μισούς υποβάλλονται σε θεραπεία. Σε πολλά «αναπτυσσόμενα» κράτη υπάρχει μόνο ένας, το πολύ δύο ψυχίατροι για το σύνολο του πληθυσμού, ενώ σε πολλές «αναπτυγμένες» χώρες περιορίστηκαν τα κονδύλια για τη στελέχωση των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Οι εξελίξεις αυτές κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικές είναι, δεδομένου ότι οι ασθενείς με σοβαρά ψυχικά προβλήματα πεθαίνουν από σωματικά νοσήματα κατά μέσο όρο 25 χρόνια νωρίτερα από τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Η διάγνωση ψυχιατρικών προβλημάτων στην πρώιμη φάση της νόσου καθιστά την θεραπεία εφικτή και την πρόγνωση καλύτερη, συντελεί στην αποτροπή βαρύτερων συνεπειών της νόσου και επιτρέπει τη ίαση καταστάσεων που ενδεχομένως δεν θα έφθαναν ποτέ στον ειδικό γιατρό.